Sanskrit Text in Telugu , Kannada, Gujarati, Devanagari, English

|| om tat sat||

Sundarakanda
Sarga 39

In Sarga 38, Sita gave the jewel which is meant as a remembrance for Rama, to Hanuma. and explained its importance. In this Sarga we hear Sita continue her thoughts on further course of actions. Sita says, 'અસ્મિન્ કાર્ય સમારમ્ભે પ્રચિન્તય યદુત્તરમ્'. (39.3) ,- 'in beginning this work, think of what is appropriate'. Sita asks Hanuma to do what is necessary. Sita does not stop there. She says, 'For this work to be done, you are the one, oh best of Vanaras, making all the efforts become the reducer of sorrow.' The belief in Hanuma is total. She is not asking him to go back and simply inform Rama. She is asking Hanuma to take the initiative. She asks Hanuma to lead Rama towards those actions. She says this again and again.

Now we go throw Slokas of thirty-ninth Sarga

||Sloka 39.01||

મણિં દત્વા તતઃ સીતા હનુમંતમથાઽબ્રવીત્|
અભિજ્ઞાનં અભિજ્ઞાતં એતત્ રામસ્ય તત્ત્વતઃ||39.01||

સ||તતઃ મણિં દત્ત્વા સીતા હનુમંતં અથ અબ્રવીત્| એતત્ રામસ્ય અબિજ્ઞાત તત્ત્વતઃ અભિજ્ઞાનં||

||Sloka meanings||

તતઃ મણિં દત્ત્વા -
then having given the jewel
સીતા હનુમંતં અથ અબ્રવીત્ -
Sita spoke to Hanuman
એતત્ અભિજ્ઞાનં તત્ત્વતઃ રામસ્ય અબિજ્ઞાત -
this remembrance is known to Rama very well

||Sloka summary||

"Then having given the jewel, she spoke to Hanuman and said, ' This ornament is known to Rama very well". ||39.01||

||Sloka 39.02||

મણિં તુ દૃષ્ટ્વા રામો વૈ ત્રયાણાં સંસ્મરિષ્યતિ|
વીરો જનન્યા મમ ચ રાજ્ઞો દશરથસ્ય ચ||39.02||

સ|| વીરઃ રામઃ મણિં દૃષ્ટ્વા ત્રયાણાં સંસ્મરિષ્યતિ.| મમ જનન્યા રાજ્ઞઃ દશરથસ્ય ચ||

Rama Tika says- અત એવ વીરો રામઃ મણિં દૃષ્ટ્વા જનન્યાદીનાં ત્રયાણાં સંસ્મરિષ્યતિ એવ પાણિ ગ્રહણ સમયે દશરથ સન્નિધૌ મમ જનની મનીં મહ્યં દદાવિતિ પૌરાણિકી કથા સૂચિતમ્|

||Sloka meanings||

વીરઃ રામઃ મણિં દૃષ્ટ્વા -
seeing the jewel Rama
ત્રયાણાં સંસ્મરિષ્યતિ -
will remember the three
મમ જનન્યા -
my mother, myself
રાજ્ઞઃ દશરથસ્ય ચ -
and the king Dasaratha

||Sloka summary||

"Seeing the jewel Rama will remember the three namely my mother, myself and the king Dasaratha". ||39.02||

||Sloka 39.03||

સ ભૂયઃ ત્વં સમુત્સાહે ચોદિતો હરિસત્તમ|
અસ્મિન્ કાર્ય સમારંભે પ્રચિંતય યદુત્તરમ્||39.03||

સ|| હરિસત્તમ સઃ ભૂયઃ સમુત્સાહે ઉદિતઃ અસ્મિન્ કાર્ય સમારંભે યદુત્તરં તત્ ત્વં પ્રચિંતય||

Rama Tika says- સમુત્સાહે મણિ દર્શન જનિત રામયુદ્ધોત્સાહસમયે ભૂયઃ અધિકં ત્વં ચોદિતો રામેણ પ્રેરિતો ભવિષ્યસીતિ શેપઃ અત એવ અસ્મિન્ કાર્ય સમુસત્સાહે તજ્જનિત પ્રેરણે યત્ ઉત્તરં કર્તવ્યં તત્ ત્વં પ્રચિન્તય|

||Sloka meanings||

હરિસત્તમ - O best of Vanaras
સઃ ભૂયઃ સમુત્સાહે ઉદિતઃ -
with him standing up with renewed enthusiasm
અસ્મિન્ કાર્ય સમારંભે યદુત્તરં -
what is the best to achieve this task?
તત્ ત્વં પ્રચિંતય - that you plan for

||Sloka summary||

"Oh Best of Vanaras ! with him standing with renewed enthusiasm to complete the task, you plan to ensure what is best for this task to be completed" ||39.03||

||Sloka 39.04||

ત્વમસ્મિન્ કાર્યનિર્યોગે પ્રમાણં હરિસત્તમ|
હનુમન્ યત્નમાસ્થાય દુઃખક્ષયકરો ભવ||39.04||

સ|| હરિસત્તમ અસ્મિન્ કાર્યનિયોગે ત્વં પ્રમાણં| હનુમાન્ યત્નં અસ્થાય દુઃખક્ષયકરઃ ભવ ||

Rama Tika says- અસ્મિન્ સમુપસ્થિતે કાર્યસ્ય નિર્યોગે નિર્વાહેત્વમેવ પ્રમાણં ત્વત્ અધીનોઽયં ઇત્યર્થઃ | અતઃ યો યત્નો દુઃખક્ષયકરો ભવેત્ તં ચિન્તય||

||Sloka meanings||

હરિસત્તમ - o best of Vanaras
અસ્મિન્ કાર્યનિયોગે ત્વં પ્રમાણં -
to achieve this task you are the key
હનુમાન્ યત્નં અસ્થાય -
Hanuman with your effort
દુઃખક્ષયકરઃ ભવ -
become the reducer of sorrow.

||Sloka summary||

"In this effort you are the responsible. Oh Hanuman after taking the initiative become the reducer of sorrow." ||39.04||

This Sloka, spoken by Sita, is a Mantra.

When we sing the Sloka aloud , it is as though we are saying to Hanuma. "Oh, best of Vanaras, you are the best one for this to be done. Please do everything and become the reducer of sorrow for us. It is as though we are praying to Hanuman to reduce our sorrow. It is said that we should recite this as a daily prayer to Hanuma, it is a plea to Hanuma to rescue or destroy our sorrows.

||Sloka 39.05||

તસ્ય ચિંતયતો યત્નો દુઃખક્ષયકરો ભવેત્|
સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય મારુતિર્ભીમવિક્રમઃ||39.05||
શિરસા વંદ્ય વૈદેહીં ગમનાયોપચક્રમે|

સ|| તસ્ય યત્નઃ ચિંતયતઃ દુઃખક્ષયકરઃ ભવેત્ || સ મારુતિઃ ભીમવિક્રમઃ તથઃ ઇતિ પ્રતિજ્ઞાય શિરસા વંદ્યા વૈદેહીં ગમનાય ઉપચક્રમે ||

||Sloka meanings||

તસ્ય યત્નઃ ચિંતયતઃ -
having thought of the effort
દુઃખક્ષયકરઃ ભવેત્ -
will be the reducer of sorrow
સ મારુતિઃ ભીમવિક્રમઃ -
then Maruti, the possessor of fearsome valor,
વૈદેહીં શિરસા વંદ્યા -
bowing his head to Vaidehi
તથઃ ઇતિ પ્રતિજ્ઞાય -
promised saying so be it
ગમનાય ઉપચક્રમે -
started on his return journey.

||Sloka summary||

"Think of the action for him so that he becomes the reducer of sorrow'. Then that Maruti, the possessor of fearsome valor, bowing his head promised saying 'So be it'. And then started on his return journey."

||Sloka 39.06||

જ્ઞાત્વા સંપ્રસ્થિતં દેવી વાનરં મારુતાત્મજમ્||39.06||
ભાષ્પગદ્ગદયા વાચા મૈથિલી વાક્યમબ્રવીત્|

સ|| દેવિ મૈથિલિ મારુતાત્મજં વાનરં ભાષ્પગદ્ગદય વાચા (પુનઃ) વાક્યં અબ્રવીત્||

||Sloka meanings||

દેવિ મૈથિલિ - Devi Maithili
મારુતાત્મજં વાનરં -
to Vanara the son of wind god
ભાષ્પગદ્ગદય વાચા -
with a voice choked with tears.
(પુનઃ) વાક્યં અબ્રવીત્-
spoke these words

||Sloka summary||

"Devi Maithili again spoke to the son of wind god with a voice choked with tears." ||39.06||

||Sloka 39.07||

કુશલં હનુમાન્ બ્રૂયાઃ સહિતૌ રામલક્ષ્મણૌ||39.07||
સુગ્રીવં ચ સહામાત્યં વૃદ્ધાન્ સર્વાંશ્ચ વાનરાન્|

સ|| હનુમાન્ રામલક્ષ્મણ સહિતૌ સુગ્રીવં ચ અમાત્યં સહ વૃદ્ધાન્ વાનરાન્ કુશલં બ્રૂયાઃ||

||Sloka meanings||

હનુમાન્ - O Hanuman
રામલક્ષ્મણ સહિતૌ સુગ્રીવં ચ -
Sugriva along with Rama and Lakshmana
અમાત્યં સહ વૃદ્ધાન્ વાનરાન્ સર્વાંશ્ચ-
minsters as well as older Vanaras
સર્વાંશ્ચ કુશલં બ્રૂયાઃ- ask the well-being of all of them

||Sloka summary||'

"Hanuman ! ask the well-being of Sugriva along with Rama Lakshmana, as well as the ministers, elderly Vanaras and all of them". ||39.07||

||Sloka 39.08,09||

બ્રૂયાસ્ત્વં વાનરશ્રેષ્ઠ કુશલં ધર્મસંહિતમ્||39.08||
યથા સ ચ મહાબાહુઃ માં તારયતિ રાઘવઃ|
અસ્માત્ દુઃખાંબુસંરોધાત્ ત્વં સમાધાતુમર્હસિ||39.09||

સ|| વાનરશ્રેષ્ઠ ધર્મસંહિતં કુશલં બ્રૂયાઃ||ત્વં યથા મહાબાહુઃ રાઘવઃ માં અસ્માત્ દુઃખાંબુસંરોધાત્ તારયતિ (તત્) સમાધાતું અર્હસિ|

||Sloka meanings||

વાનરશ્રેષ્ઠ ધર્મસંહિતં - o best of Vanaras
ધર્મસંહિતં કુશલં બ્રૂયાઃ -
ask the wellbeing in righteous manner
મહાબાહુઃ રાઘવઃ -
Raghava of powerful arms
માં અસ્માત્ યથા દુઃખાંબુસંરોધાત્ તારયતિ-
how he may save me from this sea of sorrows
( તથા) you may convey to him

||Sloka summary||

"O best of Vanaras ask the wellbeing in righteous manner. You may convey to him, Raghava of powerful arms, how he may save me from this sea of sorrows." ||39.08||

||Sloka 39.10||

જીવંતીં માં યથા રામઃ સંભાવયતિ કીર્તિમાન્|
તત્તથા હનુમાન્ વાચ્યં વાચા ધર્મમવાપ્નુહિ||39.10||

સ|| હનુમાન્ કીર્તિમાન્ રામઃ જીવંતીં માં યથા સંભાવયતિ તત્ વાચ્યં તથા વાચા ધર્મં અવાપ્નુહિ ||

||Sloka meanings||

હનુમાન્ કીર્તિમાન્ રામઃ -
Hanuman , to famed Rama
જીવંતીં માં યથા સંભાવયતિ તત્ વાચ્યં -
how he may take me when I am alive tell those words
તથા વાચા ધર્મં અવાપ્નુહિ -
telling those words you will attain righteous fame

||Sloka summary||

"Oh Hanuman! Tell the words in a way that the famed Rama will take me when I am alive, then you will acquire fame". ||39.10||

||Sloka 39.11||

નિત્યમુત્સાહ યુક્તાશ્ચ વાચઃ શ્રુત્વા ત્વયેરિતાઃ|
વર્ધિષ્યતે દાશરથેઃ પૌરુષં મદવાપ્તયે||39.11||

સ|| ત્વયા ઈરિતઃ ઉત્સાહયુક્તાઃ વાચઃ નિત્યં શ્રુત્વા મત્ અવાપ્તયે દાશરથેઃ પૌરુષં વર્દિષ્યતે||

||Sloka meanings||

ત્વયા ઈરિતઃ ઉત્સાહયુક્તાઃ વાચઃ -
the words spoken by you with excitement
નિત્યં શ્રુત્વા - hearing those words,
મત્ અવાપ્તયે - to get me back
દાશરથેઃ પૌરુષં વર્દિષ્યતે-
Dasarathi's manliness will be increased

||Sloka summary||

"The words spoken by you with excitement , hearing those words to get me back, Dasarathi's manliness will be increased." ||39.11||

||Sloka 39.12||

મત્સંદેશયુતા વાચસ્ત્વત્તઃ શ્રુત્વા ચ રાઘવઃ|
પરાક્રમવિથિં વીરો વિધિવત્ સંવિધાસ્યતિ||39.12||

સ|| વીરઃ રામઃ ત્વત્ મત્ સંદેશયુતાઃ વાચઃ શ્રુત્વા વિધિવત્ પરાક્રમવિધિં સંવિધાસ્યતિ ||

||Sloka meanings||

રામઃ - Rama
ત્વત્ મત્ સંદેશયુતાઃ વાચઃ શ્રુત્વા -
hearing the words of my message from you
વિધિવત્ પરાક્રમવિધિં સંવિધાસ્યતિ -
surely make the valiant efforts

||Sloka summary||

"Oh Vira ! Rama hearing the words of my message from you will surely make the valiant efforts". ||39.12||

These words of Sita leave no doubts. There is no doubt about the capability of Hanuma.

||Sloka 39.13||

સીતાયા વચનં શ્રુત્વા હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ|
શિરસ્યંજલિ માથાય વાક્ય મુત્તરમબ્રવીત્||39.13|

સ|| હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ સીતાયાઃ વચનં શ્રુત્વા શિરસ્ય અંજલિં આથાય વાક્યં ઉત્તરં અબ્રવીત્ ||

||Sloka meanings||

હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ -
Hanuman, the son of the wind god
સીતાયાઃ વચનં શ્રુત્વા -
hearing those words of Sita,
શિરસ્ય અંજલિં આથાય -
bowing his head in reverence
વાક્યં ઉત્તરં અબ્રવીત્ -
spoke these words in response

||Sloka summary||

"Hanuman, the son of the wind god, hearing those words of Sita, bowing his head in reverence, spoke these words in response." ||39.13||

||Sloka 39.14||

ક્ષિપ્રમેષ્યતિ કાકુત્સ્થો હર્યૃક્ષપ્રવરૈર્વૃતઃ|
યસ્તે યુધિ વિજિત્યારીન્ શોકં વ્યપનયિષ્યતિ||39.14||

સ|| કાકુત્સ્થઃ હર્યક્ષુ પ્રવરૈઃ વૃતઃ ક્ષિપ્રં એષ્યતિ | યુધિ અરીન્ વિજિત્ય તે શોકંવ્યપનયિષ્યતિ ||

||Sloka meanings||

કાકુત્સ્થઃ હર્યક્ષુ પ્રવરૈઃ વૃતઃ -
Kakutstha surrounded by the best of Vanaras and bears
ક્ષિપ્રં એષ્યતિ -
will come here quickly
યુધિ અરીન્ વિજિત્ય -
defeating the enemies in the war
તે શોકંવ્યપનયિષ્યતિ -
will relieve you of your sorrows

||Sloka summary||

"The Kakutstha surrounded by the best of Vanaras and bears will come here. Defeating the enemies in the war he will relieve you of your sorrows." ||39.14||

||Sloka 39.15||

ન હિ પશ્યામિ મર્ત્યેષુ નાસુરેષુ સુરેષુ વા|
યસ્તસ્ય ક્ષિપતો બાણાન્ સ્થાતુ મુત્સહતેઽગ્રતઃ||39.15||

સ|| યઃ બાણાન્ ક્ષિપતઃ તસ્ય અગ્રતઃ સ્થાતું ઉત્સહતે (તં) મર્ત્યેષુ અસુરેષુ વા સુરેષુ પશ્યામિ હિ |

||Sloka meanings||

યઃ ઉત્સહતે - one who is excited
અગ્રતઃ સ્થાતું - to face
તસ્ય ક્ષિપતઃ બાણાન્ - his arrows released
મર્ત્યેષુ અસુરેષુ વા સુરેષુ -
among the humans, Asuras and Devas
ન પશ્યામિ હિ - I do not see

||Sloka summary||

"I do not see any one among the humans, Asuras and Devas who can face Rama's arrows when released." ||39.15||

||Sloka 39.16||

અપ્યર્કમપિ પર્જન્યમપિ વૈવસ્વતં યમમ્|
સ હિ સોઢું રણે શક્તસ્તવ હેતોર્વિશેષતઃ||39.16||

સ|| સઃ રણે અર્કમપિ પર્જન્યં અપિ વૈવસ્વતં અપિ યમં વિશેષતઃ તવ હેતોઃ શોઢું શક્તઃ||

||Sloka meanings||

અર્કમપિ પર્જન્યં અપિ -
even the Sun, the rain god,
વૈવસ્વતં અપિ યમં વિશેષતઃ -
Vaivasvata or even Yama
તવ હેતોઃ -
for your sake
રણે સઃ શોઢું શક્તઃ-
he is capable of defeating in the war

||Sloka summary||

"For your sake, he is capable of defeating even the Sun, the rain god, Vaivasvata or Yama in the war." ||39.16||

||Sloka 39.17||

સહિ સાગરપર્યંતાં મહીં શાસિતુ મીહતે|
ત્વન્નિમિત્તો હિ રામસ્ય જયો જનકનંદિનિ||39.17||

સ|| સઃ સાગરપર્યંતાં મહીં શાસિતું અર્હતિ હિ | જનકનંદિનિ રામસ્ય જયઃ ત્વન્નિમિત્તઃ હિ||

||Sloka meanings||

સાગરપર્યંતાં મહીં -
earth surrounded by oceans
સઃ શાસિતું અર્હતિ હિ -
he deserves to rule
જનકનંદિનિ રામસ્ય જયઃ -
O Janaka's daughter, Rama's victory
ત્વન્નિમિત્તઃ હિ -
for your benefit only

||Sloka summary||

"He deserves to rule the whole earth like a king. Oh Janaka's daughter ! Rama's victory is for your benefit only." ||39.17||

||Sloka 39.18||

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સમ્યક્સત્યં સુભાષિતમ્|
જાનકી બહુ મેનેઽથ વચનં ચેદ મબ્રવીત્||39.18||

સ|| જાનકી તસ્ય સત્યં સમ્યક્ સુભાષિતં તત્ વચનં શ્રુત્વા બહુમેને અથ ઇદં વચનં ચ અબ્રવીત્ |

||Sloka meanings||

જાનકી - Janaki
તસ્ય સત્યં સમ્યક્ સુભાષિતં -
his truthful proper well spoken
તત્ વચનં શ્રુત્વા - hearing those words
બહુમેને અથ ઇદં વચનં ચ અબ્રવીત્ -
then with respect she spoke the following words

||Sloka summary||

"Janaki hearing the truthful proper good words of the one she held in great esteem she spoke the following words." ||39.18||

||Sloka 39.19||

તતસ્તં પ્રસ્થિતં સીતા વીક્ષમાણા પુનઃ પુનઃ|
ભર્તૃ સ્નેહાન્વિતં વાક્યં સૌહાર્દાદન્વમાનયત્||39.19||

સ|| તતઃ સીતા પ્રસ્થિતં તં પુનઃ પુનઃ વીક્ષમાણા ભર્તૃસ્નેહાન્વિતં વાક્યં સૌહાર્દાત્ અનુમાનયત્ ||

||Sloka meanings||

તતઃ સીતા - then Sta
પ્રસ્થિતં તં પુનઃ પુનઃ વીક્ષમાણા -
looking again and again at the one who is ready to start
સૌહાર્દાત્ ભર્તૃસ્નેહાન્વિતં વાક્યં -
અનુમાનયત્ -
made him understand

||Sloka summary||

"Sita then looked again and again at the one ready to start. She made him understand the words conveying her love." ||39.19||

||Sloka 39.20||

યદિવા મન્યસે વીર વસૈકાહ મરિંદમ|
કસ્મિંશ્ચિત્સંવૃતે દેશે વિશ્રાંતઃ શ્વો ગમિષ્યસિ||39.20||

સ|| વીર અરિંદમ મન્યસે યદિ કસ્મિંશ્ચિત્ સંવૃતે દેશે એકાહં વસ | વિશ્રાંતઃ સ્વઃ ગમિષ્યસિ||

||Sloka meanings||

વીર અરિંદમ -
O destroyer of enemies
મન્યસે યદિ શક્યં -
if you think it is appropriate
કસ્મિંશ્ચિત્ સંવૃતે દેશે એકાહં વસ -
stay at a closed place for a day
વિશ્રાંતઃ સ્વઃ ગમિષ્યસિ -
rested go tomorrow

||Sloka summary||

"Oh Destroyer of enemies ! If you think it is appropriate, stay at a closed place for a day. Thus rested go tomorrow." ||39.20||

||Sloka 39.21||

મમચેદલ્પભાગ્યાયાઃ સાનિધ્યાત્તવ વાનર|
અસ્ય શોકસ્ય મહતો મુહૂર્તં મોક્ષણં ભવેત્ ||39.21||

સ|| વાનર તવ સાન્નિધ્યાત્ અલ્પભાગ્યાયાઃ મમ મહત્ અસ્ય શોકસ્ય મુહૂર્તં મોક્ષણં ભવેત્ ચેત્ ||

||Sloka meanings||

વાનર તવ સાન્નિધ્યાત્ -
Oh Vanara, in your presence
અલ્પભાગ્યાયાઃ મમ -
me, this unlucky one
અસ્ય મહત્ શોકસ્ય -
from this great sorrow
મુહૂર્તં મોક્ષણં ભવેત્ ચેત્ -
even a moments relief happens

||Sloka summary||

"Oh Vanara ! Your presence will provide even a moments relief to this unlucky one in great sorrow." ||39.21||

||Sloka 39.22||

ગતે હિ હરિશાર્દૂલ પુનરાગમાનાય તુ|
પ્રાણાના મપિ સંદેહો મમસ્યાન્નત્ર સંશયઃ||39.22||

સ||હરિશાર્દૂલ પુનરાગમનાય ગતે મમ પ્રાણાનાં અપિસંદેહઃ સ્યાત્ | અત્ર સંદેહઃ ન ||

||Sloka meanings||

હરિશાર્દૂલ - o best of Vanaras
પુનરાગમનાય ગતે - till you return again
મમ પ્રાણાનાં અપિ સંદેહઃ સ્યાત્ - my life is in doubt
અત્ર સંદેહઃ ન - there is no doubt

||Sloka summary||

"Oh Best of Vanaras ! After you go my life is in doubt till you return. There is no doubt." ||39.22||

||Sloka 39.23||

તવા દર્શનજઃ શોકો ભૂયો માં પરિતાપયેત્|
દુઃખા દુઃખપરામૃષ્ટાં દીપયન્નિવ વાનર||39.23||

સ|| વાનર દુઃખાત્ દુખપરામૃષ્ટાં મામ્ તવ અદર્શનજઃ શોકઃ દીપયન્ ઇવ ભૂયઃ પરિતાપયેત્ ||

||Sloka meanings||

વાનર - O Vanara
દુઃખાત્ દુખપરામૃષ્ટાં મામ્ -
me the one who is already agonized
તવ અદર્શનજઃ શોકઃ -
sorrow of not seeing you
દીપયન્ ઇવ ભૂયઃ પરિતાપયેત્-
will inflame my sorrows even more

||Sloka summary||

"Oh Vanara ! Not seeing you will increase the agony in the one already agonized. It will inflame my sorrow and again trouble me." ||39.23||

||Sloka 39.24||

અયં ચ વીર સંદેહાઃ તિષ્ટતીવ મમાગ્રતઃ|
સુમહાં સ્ત્વત્સહાયેષુ હર્યૃક્ષેષુ હરીશ્વર||39.24||

સ|| વીર હરીશ્વરત્વત્ સહાયેષુ હર્યક્ષેષુ અયં સુમહાન્ સંદેહઃ મમ અગ્રતઃ તિષ્ઠતીવ||

||Sloka meanings||

વીર હરીશ્વર - Oh best of Vanaras
ત્વત્ સહાયેષુ હર્યક્ષેષુ -
about your helpers like Vanaras and bears
અયં સુમહાન્ સંદેહઃ - this great doubt
મમ અગ્રતઃ તિષ્ઠતીવ - dwells in my mind

||Sloka summary||

"Oh Best of Vanaras, at the outset a great doubt dwells in my mind about your helpers like Vanaras and bears." ||39.24||

||Sloka 39.25||

કથં નુ ખલુ દુષ્પારં તરિષ્યંતિ મહોદધિમ્|
તાનિ હર્યૃક્ષસૈન્યાનિ તૌ વા નરવરાત્મજૌ||39.25||

સ|| તાનિ હર્યક્ષુ સૈન્યાનિ તૌ વાનરાત્મજૌ દુષ્પારં મહોદધિં કથં નુ તરિષ્યંતિ ખલુ||

||Sloka meanings||

તાનિ હર્યક્ષુ સૈન્યાનિ -
that army of Vanaras and bears
તૌ વાનરાત્મજૌ - the two princes
દુષ્પારં મહોદધિં -
cross ocean which is difficult to cross
કથં નુ તરિષ્યંતિ ખલુ -
how can they cross

||Sloka summary||

"That army of Vanaras and bears and the two princes, how can they cross ocean which is difficult to cross. ||39.25||

||Sloka 39.26||

ત્રયાણામેવ ભૂતાનાં સાગરસ્યાસ્ય લંઘને|
શક્તિસ્સ્યાત્ વૈનતેયસ્ય તવ વા મારુતસ્ય વા||39.26||

સ|| અસ્ય સાગરસ્ય લંઘને ભૂતાનાં ત્રયાણાં તવ વા વૈનતેયસ્ય વા મારુતસ્ય એવ શક્તિઃ સ્યાત્ ||

||Sloka meanings||

અસ્ય સાગરસ્ય લંઘને -
to cross this ocean
ભૂતાનાં ત્રયાણાં એવ -
among all beings only three
તવ વા વૈનતેયસ્ય વા મારુતસ્ય -
you, or Vainateya or the wind god
શક્તિઃ સ્યાત્ - have the capability

||Sloka summary||

"Among all beings only three namely you, Vainateya or the wind god have the capability to cross this ocean". ||39.26||

||Sloka 39.27||

તદસ્મિન્ કાર્ય નિર્યોગે વીરૈવં દુરતિક્રમે|
કિં પશ્યસિ સમાધાનં ત્વં હિ કાર્યવિદાં વરઃ||39.27||

સ|| વીર તત્ એવં દુરતિક્રમે અસ્મિન્ કાર્યનિર્યોગે કિં સમાધાનં પશ્યસિ | ત્વં કાર્યવિદાં વરઃ હિ ||

||Sloka meanings||

વીર - O hero
તત્ એવં દુરતિક્રમે -
this very difficult task
અસ્મિન્ કાર્યનિર્યોગે -
to achieve this very difficult task,
કિં સમાધાનં પશ્યસિ -
what means do you see
ત્વં કાર્યવિદાં વરઃ હિ -
you are the best among those who are capable

||Sloka summary||

"Oh Hero , in order to achieve this very difficult task, what means do you see. You are the best among those who are capable . ||39.27||

||Sloka 39.28||

કામમસ્ય ત્વમેવૈકઃ કાર્યસ્ય પરિસાધને|
પર્યાપ્તઃ પરવીરઘ્ન યશસ્ય સ્તે ફલોદયઃ||39.28||

સ|| પરવીરઘ્ન અસ્ય કાર્યસ્ય પરિસાધને ત્વં એક એવ પર્યાપ્તઃ કામં તે ફલોદયઃ યશસ્યઃ||

Govindaraja says in his Tika - હે પરવીરઘ્ન ત્વમેવ અસ્ય કાર્યસ્ય સર્વ રાક્ષસ વધાપૂર્વકમ્ મત્પ્રાણરૂપસ્ય પરિસાધને કામં પર્યાપ્તઃ શક્તઃ|એવં ચેત્ ફલોદયઃ શક્તિ સમૃદ્ધિઃ તે તવ યશસ્કરઃ| નતુ મમ ઇતિ ભાવઃ|

Rama Tika says- તવ યશસ્કરઃ ન તુ રામસ્ય ઇત્યર્થઃ|

||Sloka meanings||

પરવીરઘ્ન -
O slayer of enemies
અસ્ય કાર્યસ્ય પરિસાધને -
to accomplish this task
ત્વં એક એવ પર્યાપ્તઃ -
you alone are enough
કામં તે ફલોદયઃ યશસ્યઃ -
fruit of this accomplishment is yours only

||Sloka summary||

"Oh Slayer of enemy ! To accomplish this task only you alone are enough. The fruit of this accomplishment is yours only. " ||39.28||

First, she knows that this can be accomplished by Hanuma alone. But then all the fame of bringing back Sita goes to Hanuma. This is not the course of action she wanted. She wanted Hanuma to see that Rama comes to Lanka, then defeat Ravana and take her back.

||Sloka 39.29||

બલૈઃ સમગ્રૈઃ યદિ માં રાવણં જિત્ય સંયુગે|
વિજયી સ્વપુરં યાયાત્તત્તુ મે સ્યાત્ યશસ્કરમ્||39.29||

સ|| સંયુગે સમગ્રૈઃ બલઃ રાવણં જિત્ય માં વિજયી સ્વપુરં યયાત્ યદિ તત્ તસ્ય સદૃશં ભવેત્ ||

||Sloka meanings||

સંયુગે સમગ્રૈઃ બલઃ રાવણં જિત્ય-
winning over Ravana along with his army in the war
માં વિજયી સ્વપુરં યયાત્ યદિ -
being victorious if he takes me to his city
તત્ તસ્ય સદૃશં ભવેત્ - that is worthy of him.

||Sloka summary||

"In this war if Rama emerges victorious winning over Ravana along with his army and takes me home that is worthy of him." ||39.29||

In these Slokas Sita pours out her doubts and her wishes, again and again.

' Oh hero! In order to achieve this very difficult task, what means do you see? You are the best among those who are capable. Oh, slayer of enemies! Only you can accomplish this task. The fruit of this accomplishment is yours. In this war if Rama emerges victorious winning over Ravana and takes me home, that is worthy of him. The slayer of enemies, Kakutstha, if he fills the entire Lanka with his arrows and saves me then that will be worthy of him. You propose a way of achieving that victory which is worthy of the great self, the hero of the war'.

||Sloka 39.30||

શરૈસ્તુ સંકુલાં કૃત્વા લંકા પરબલાર્દનઃ|
માં નયેદ્યદિ કાકુત્સ્થઃ તત તસ્ય સદૃશં ભવેત્||39.30||'

સ|| પરબલાર્દનઃ કાકુત્સ્થઃ લંકાં શરૈઃ સંકુલં કૃત્વા મામ્ નયેત્ યદિ તત્ તસ્ય સદૃશં ભવેત્ ||

||Sloka meanings||

પરબલાર્દનઃ કાકુત્સ્થઃ -
Kakutstha, slayer of enemies
લંકાં શરૈઃ સંકુલં કૃત્વા -
having agitated the entire Lanka with his arrows
મામ્ નયેત્ યદિ -
if he takes me
તત્ તસ્ય સદૃશં ભવેત્ -
that will be worthy of him

||Sloka summary||

"The slayer of enemy , Kakutstha, if he agitates Lanka with his arrows and takes me then that will be worthy of him." ||39.30||'

||Sloka 39.31||

તદ્યથા તસ્ય વિક્રાંતમનુરૂપં મહાત્મનઃ|
ભવેદાવહશૂરસ્ય તથા ત્વમુપપાદય||30.31||

સ|| તત્ મહાત્મનઃ આહવશૂરસ્ય તસ્ય અનુરૂપં વિક્રાંતં યથા ભવેત્ તથા ત્વં ઉપપાદય ||

||Sloka meanings||

તત્ મહાત્મનઃ - that great Self
આહવશૂરસ્ય - hero of wars
તસ્ય અનુરૂપં - appropriate to him
વિક્રાંતં યથા ભવેત્ -
how he may victorious
તથા ત્વં ઉપપાદય -
in that way you make the arrangement

||Sloka summary||

"You propose a way of achieving victory which is worthy of the great self, the hero of the war". ||30.31||

We can hear Sita loud and clear. Sita's plea in simple words , 'Oh, Vira you know the actions required to be done by Rama. Oh, Hanuma you get them done by Rama'

Hanuma is up to the task in clearing Sita's doubts

||Sloka 39.32||

તદર્થોપહિતં વાક્યં સહિતં હેતુસંહિતમ્|
નિશમ્ય હનુમાન્ શેષં વાક્યમુત્તરમબ્રવીત્ ||39.32||

સ|| હનુમાન્ અર્થોપહિતં પ્રશ્રિતં હેતુસંહિતં તત્ વાક્યં નિશમ્ય શેષં વાક્યં અબ્રવીત્ ઉત્તરં||

||Sloka meanings||

તત્ અર્થોપહિતં વાક્યં નિશમ્ય-
having heard the meaningful words
હનુમાન્ અબ્રવીત્ -
Hanuman spoke
પ્રશ્રિતં હેતુસંહિતં ઉત્તરં -
courteous and logical reply
શેષં વાક્યં -
with appropriate words

||Sloka summary||

"Hanuman , having heard the meaningful words, then replied with courteous logical and appropriate words." ||39.32||

||Sloka 39.33||

દેવી હર્યૃક્ષસૈન્યાનાં ઈશ્વરઃ પ્લવતાં વરઃ|
સુગ્રીવઃ સત્ત્વસંપન્નઃ તવાર્થે કૃતનિશ્ચયઃ ||39.33||

સ|| દેવી હર્યક્ષુ સૈન્યાનાં ઈશ્વરઃ પ્લવતાં વરઃ સત્ત્વસંપન્નઃ સુગ્રીવઃ તવ અર્થે કૃતનિશ્ચયઃ||

||Sloka meanings||

દેવી હર્યક્ષુ સૈન્યાનાં ઈશ્વરઃ-
O Devi, the lord of the army of Vanaras
પ્લવતાં વરઃ -
foremost among the Vanaras,
સત્ત્વસંપન્નઃ સુગ્રીવઃ -
richly endowed Sugriva
તવ અર્થે કૃતનિશ્ચયઃ -
determined to accomplish the task for your sake

||Sloka summary||

"Oh Devi ! Sugriva , the lord of the army of Vanaras, the foremost among the Vanaras, he is determined to accomplish the task for your sake." ||39.33||

||Sloka 39.34||

સ વાનર સહસ્રાણાં કોટિભિરભિસંવૃતઃ|
ક્ષિપ્રમેષ્યતિ વૈદેહિ રાક્ષસાનાં નિબર્હણઃ ||39.34||

સ|| વૈદેહિ સઃ વાનરસહસ્રાણાં કોટિભિઃ અભિસંવૃતઃ રાક્ષસાનાં નિબર્હનઃ ક્ષિપ્રં એષ્યતિ ||

||Sloka meanings||

વૈદેહિ - Oh Vaidehi
સઃ વાનરસહસ્રાણાં કોટિભિઃ અભિસંવૃતઃ-
he along with thousands of crores of Vanaras
રાક્ષસાનાં નિબર્હનઃ -
to destroy all Rakshasas
ક્ષિપ્રં એષ્યતિ -
will reach this place soon

||Sloka summary||

"Oh Vaidehi ! Sugriva along with thousands of crores of Vanaras will reach this place and destroy all the Rakshasas." ||39.34||

||Sloka 39.35||

તસ્ય વિક્રમસંપન્નાઃ સત્ત્વવંતો મહાબલાઃ|
મનઃ સંકલ્પસંપાતા નિદેશે હરયઃ સ્થિતાઃ||39.35||

સ|| વિક્રમસંપન્નાઃ સત્ત્વવંતઃ મહાબલાઃ મનઃ સંકલ્પસંપાતાઃ હરયઃ તસ્ય નિદેશે સ્થિતાઃ||

||Sloka meanings||

વિક્રમસંપન્નાઃ - powerful
સત્ત્વવંતઃ મહાબલાઃ -
virtuous and mighty
મનઃ સંકલ્પસંપાતાઃ -
those who can leap with speed of mind
હરયઃ તસ્ય નિદેશે સ્થિતાઃ -
Vanaras are at his command waiting

||Sloka summary||

"Powerful virtuous mighty Vanaras who can leap with speed of mind are at his command awaiting". ||39.35||

||Sloka 39.36||

યેષાં નોપરિ નાધસ્તાન્ નતિર્યક્સજ્જતે ગતિઃ|
ન ચ કર્મસુ સીદંતિ મહત્સ્વમિત તેજસઃ||39.36||

સ|| યેષાં ગતિઃ ઉપરિ ન સજ્જતે અધસ્તાત્ ન તિર્યક્ ન અમિત તેજસઃ મહત્સુ કર્મસુ નસીદંતિ ||

||Sloka meanings||

યેષાં ગતિઃ - their movement
ઉપરિ ન સજ્જતે અધસ્તાત્ ન તિર્યક્ ન -
cannot be impeded upwards downwards or horizontally.
અમિત તેજસઃ - being brilliant
મહત્સુ કર્મસુ નસીદંતિ -
not concerned about even great deeds

||Sloka summary||

"Their movement cannot be impeded upwards downwards or horizontally. Being brilliant they not concerned about even great deeds". ||39.36||

||Sloka 39.37||

અસકૃતૈર્મહોત્સાહૈઃ સ સાગરધરાહરા|
પ્રદક્ષિણીકૃતા ભૂમિઃ વાયુમાર્ગાનુસારિભિઃ||39.37||

સ|| મહોત્સાહૈઃ વાયુમાર્ગાનુસારિભિઃ તૈઃ અસકૃત્ સસાગરધરાધરા ભૂમિઃ પ્રદક્ષિણીકૃતાઃ||

||Sloka meanings||

તૈઃ મહોત્સાહૈઃ -
by them, the very enthusiastic ones
વાયુમાર્ગાનુસારિભિઃ તૈઃ -
those who follow the aerial path
સસાગરધરાધરા ભૂમિઃ -
the earth with all its oceans and mountains
અસકૃત્ પ્રદક્ષિણીકૃતાઃ -
repeatedly circumbulated

||Sloka summary||

"Very enthusiastic ( Vanaras) following the aerial path they repeatedly go around the earth with all its oceans." ||39.37||

||Sloka 39.38||

મદ્વિશિષ્ઠાશ્ચ તુલ્યાશ્ચ સંતિ તત્ર વનૌકસઃ|
મત્તઃ પ્રત્યવરઃ કશ્ચિન્નાસ્તિ સુગ્રીવ સન્નિધૌ||39.38||

સ|| તત્ર સુગ્રીવ સન્નિધૌ મત્ વિશિષ્ઠાશ્ચ તુલ્યાઃ ચ વનૌકસઃ સંતિ|| મત્તઃ પ્રત્યવરઃ કશ્ચિત્ નાસ્તિ ||

Govindaraja Tika says- પ્રત્યવરઃ હીનઃ| પૂર્વં ચતુર્ણામેવાત્ર ગતિરિતિ વિચાર પ્રકારમાત્રં ઉક્તમ્ અત્ર તુ પરમાર્થઃ| યદ્યપિ બલે હનુમાન્ અધિકઃ તથાપિ વેગે સુગ્રીવસન્નિહિતે નીલાદયઃ સર્વે તુલ્યા એવ ઇતિ નાનૃતોક્તિઃ|

||Sloka meanings||

તત્ર સુગ્રીવ સન્નિધૌ -
in Sugriva's court
મત્ વિશિષ્ઠાશ્ચ તુલ્યાઃ ચ -
those who are better than me and equal to me
વનૌકસઃ સંતિ -
there are Vanaras
મત્તઃ પ્રત્યવરઃ કશ્ચિત્ નાસ્તિ -
none who is inferior to me.

||Sloka summary||

"In Sugriva's court there are Vanaras who are better than me and equal to me. There is none who is inferior to me." ||39.38||

That was a humble Hanuma speaking.

In the very beginning of the conversation with Sita (Sarga 35), Hanuma's goal was to increase Sita's confidence. He recounts Rama's capabilities, not unknown to Sita. He recounts the friendship of Sugriva and Rama. He also tells Sita that he leaped across the hundred Yojana wide ocean. Finally, he tells his own antecedents, thus his own capabilities. He describes himself as 'વાયુદેવ પ્રભવો સમઃ'| (Sarga 35) ; 'Equal in strength to Vayu'.

But now he is trying to remove doubts of Sita on others in the army.

He says, in Sugriva's army, 'મત્તઃ પ્રત્યવરઃ નાસ્તિ'| There is none in Sugriva's court who is inferior to him. He places himself as one of the humble soldiers of Sugriva! 'Oh Devi! The best ones are not sent out for such tasks only the other ordinary ones will be sent.'

He, Hanuma the ordinary one, could reach Lanka. So why worry about others ? So, all doubts are squashed !

Hanuma continues.

||Sloka 39.39||

અહં તાવદિહ પ્રાપ્તઃ કિંપુનસ્તે મહાબલાઃ|
ન હિ પ્રકૃષ્ટાઃ પ્રેષ્યંતે પ્રેષ્યંતે હીતરે જનાઃ ||39.39||

સ|| અહં તાવત્ ઇહ અનુપ્રાપ્તઃ મહબલાઃ તે કિં પુનઃ | પ્રકૃષ્ટાઃ ન પ્રેષ્યંતે હિ ઇતરે જનાઃ પ્રેષ્યંતે હિ||

||Sloka meanings||

અહં તાવત્ ઇહ અનુપ્રાપ્તઃ -
as I have reached here
મહબલાઃ તે કિં પુનઃ -
what to say of those powerful ones?
પ્રકૃષ્ટાઃ ન પ્રેષ્યંતે હિ -
best ones are not sent out as is known
ઇતરે જનાઃ પ્રેષ્યંતે હિ -
only the other ordinary ones will be sent.

||Sloka summary||

"As I have reached here, what to speak of the other more powerful ones. Oh Devi ! The best ones are not sent out for these tasks. Only the other ordinary ones will be sent." ||39.39||

||Sloka 39.40||

તદલં પરિતાપેન દેવિ શોકોવ્યપૈતુ તે|
એકોત્પાતેન તે લંકામેષ્યંતિ હરિયૂથપાઃ||39.40||

સ|| દેવિ તત્ અલં પરિતાપેન | તે શોકઃ વ્યપૈતુ | તે હરિયૂથપાઃ એકોત્પાતેન લંકાં એષ્યંતિ ||

||Sloka meanings||

દેવિ તત્ અલં પરિતાપેન -
O Devi, enough of sorrow
તે શોકઃ વ્યપૈતુ -
give up your sorrow
તે હરિયૂથપાઃ એકોત્પાતેન લંકાં એષ્યંતિ -
the Vanara army will reach Lanka in one jump

||Sloka summary||

"Oh Devi ! Enough of sorrow. Give up your sorrow. The Vanara army will reach Lanka in one jump." ||39.40||

||Sloka 39.41||

મમપૃષ્ઠગતૌ તૌ ચંદ્ર સૂર્યાવિવોદિ તૌ|
ત્વત્સકાશં મહાસત્ત્વૌ નૃશિંહાવાગમિષ્યતઃ ||39.41||

સ|| મહસત્ત્વૌ નૃસિંહૌ તૌ ચ મમ પૃષ્ઠગતૌ ઉદિતૌ ચંદ્રસૂર્ય ઇવ ત્વત્સકાસં અભિગમિષ્યતઃ ||

||Sloka meanings||

મહસત્ત્વૌ નૃસિંહૌ તૌ ચ -
both the great men, both lions among men
મમ પૃષ્ઠગતૌ ઉદિતૌ ચંદ્રસૂર્ય ઇવ -
sitting on my back looking like Sun and moon
ત્વત્સકાસં અભિગમિષ્યતઃ - will come to your presence.

||Sloka summary||

"Both the great men, who are like lion among men , sitting on my back looking like Sun and moon will come to your presence." ||39.41||

||Sloka 39.42||

તૌ હિ વીરૌ નરવરૌ સહિતૌ રામલક્ષ્મણૌ|
આગમ્ય નગરીં લંકાં સાયકૈર્વિધમિષ્યતઃ||39.42||

સ|| તતઃ વીરૌ નરવરૌ રામલક્ષ્મણૌ સહિતૌ આગમ્ય લંકાં નગરીં સાયકૈઃ વિધમિષ્યતઃ||

||Sloka meanings||.

તતઃ વીરૌ નરવરૌ -
two heroes and the best among men
રામલક્ષ્મણૌ સહિતૌ આગમ્ય -
Rama and Lakshmana both having come
ય લંકાં નગરીં -
this city of Lanka
સાયકૈઃ વિધમિષ્યતઃ -
will destroy with a flurry of arrows

||Sloka summary||

"Then Rama and Lakshmana, the two heroes and the best among men having come will destroy city of Lanka with their arrows". ||39.42||

||Sloka 39.43||

સગણં રાવણં હત્વા રાઘવો રઘુનંદનઃ|
ત્વા માદાય વરારોહે સ્વપુરં પ્રતિ યાસ્યતિ||39.43||

સ|| રઘુનંદનઃ રાઘવઃ રાવણં સગણં હત્વા ત્વાં આદાય સ્વપુરં પ્રતિ યાસ્યતિ ||

||Sloka meanings||

રઘુનંદનઃ રાઘવઃ -
Raghava the scion of Raghu
રાવણં સગણં હત્વા -
having killed Ravana along with his tribe
ત્વાં આદાય -
having taken you
સ્વપુરં પ્રતિ યાસ્યતિ -
will reach his city

||Sloka summary||

"The scion of Raghu , Raghava having killed Ravana along with his tribe, will return back to his city with you."||39.43||

||Sloka 39.44||

તદાશ્વસિહિ ભદ્રં તે ભવ ત્વં કાલકાંક્ષિણી|
ન ચિરાત્ દ્રક્ષ્યસે રામં પ્રજ્વલંત મિવાલનમ્||39.44||

સ|| તત્ આશ્વાસિહિ | તે ભદ્રં| ત્વં કાલકાંક્ષિની ભવ| પ્રજ્વલંતં અનલં ઇવ રામં ન ચિરાત્ દ્રક્ષ્યસે||

Govindaraja Tika says- કાલકાંક્ષિણી ભવ દિવસગણનાયા તત્પરાભવ ઇત્યર્થઃ|

||Sloka meanings||

તત્ આશ્વાસિહિ -
that be rest assured
તે ભદ્રં -
let auspicious things happen to you.
ત્વં કાલકાંક્ષિણી ભવ -
You may count your time
પ્રજ્વલંતં અનલં ઇવ રામં ન ચિરાત્ દ્રક્ષ્યસે -
will soon see Rama burning with anger like fire

||Sloka summary||

"That you be rest assured. Let auspicious things happen. You may count your days. You will soon see Rama burning with anger like fire." ||39.44||

||Sloka 39.45||

નિહતે રાક્ષસેંદ્રેઽસ્મિન્ સપુત્રામાત્યબાંધવે|
ત્વં સમેષ્યસિ રામેણ શશાંકેનેવ રોહિણી||39.45||

સ|| અસ્મિન્ સપુત્રબાંધવે રાક્ષસેંદ્રે નિહતે ત્વં રોહિણી શશાંકેન્ ઇવ રામેણ સમેષ્યસિ||

||Sloka meanings||

અસ્મિન્ સપુત્રબાંધવે રાક્ષસેંદ્રે નિહતે -
with the lord of Rakshasas killed along with his sons and relatives
રોહિણી શશાંકેન ઇવ -
like Rohini uniting with moon
ત્વં રામેણ સમેષ્યસિ -
you will reunite with Rama

||Sloka summary||

"With the lord of Rakshasas killed along with his sons and relatives , you will reunite with Rama, like Rohini uniting with moon." ||39.45||

||Sloka 39.46||

ક્ષિપ્રં ત્વં દેવિ શોકસ્ય પારં યાસ્યસિ મૈથિલિ|
રાવણં ચૈવ રામેણ નિહતં દ્રક્ષ્યસેઽચિરાત્||39.46||

સ|| દેવિ મૈથિલી ત્વં ક્ષિપ્રં શોકસ્ય પારં યાસ્યસિ | અચિરાત્ રામેણ રાવણં નિહતં ચ દ્રક્ષ્યસિ ||

||Sloka meanings||

દેવિ મૈથિલી ત્વં ક્ષિપ્રં -
Maithili you will quickly
ત્વં ક્ષિપ્રં શોકસ્ય પારં યાસ્યસિ -
you will soon reach the other shore of sorrow
અચિરાત્ રામેણ રાવણં નિહતં ચ દ્રક્ષ્યસિ-
soon you will see Ravana killed by Rama

||Sloka summary||

"Oh Devi ! Maithili you will soon go to the other shore of sorrow. Soon you will see Ravana killed by Rama."||39.46||

||Sloka 39.47||

એવ માશ્વાસ્ય વૈદેહીં હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ|
ગમનાય મતિં કૃત્વા વૈદેહીં પુનરબ્રવીત્ ||39.47||

સ|| હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ વૈદેહીં એવં આશ્વાસ્ય ગમનાય મતિં કૃત્વા વૈદેહીં પુનઃ અબ્રવીત્ ||

||Sloka meanings||

હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ -
Hanuman, the son of wind god
વૈદેહીં એવં આશ્વાસ્ય-
having thus assured Vaidehi
ગમનાય મતિં કૃત્વા -
getting ready for return
વૈદેહીં પુનઃ અબ્રવીત્ -
spoke to Vaidehi again

||Sloka summary||

"Hanuman, the son of wind god, having thus assured Vaidehi, getting ready for return, spoke to Vaidehi again." ||39.47||

||Sloka 39.48||

તમરિઘ્નં કૃતાત્માનં ક્ષિપ્રં દ્રક્ષ્યસિ રાઘવં|
લક્ષ્મણં ચ ધનુષ્પાણિં લંકાદ્વારમુપાગતમ્||39.48||

સ|| લંકાદ્વારમુપાસ્થિતં અરિઘ્નં કૃતાત્માનં તં રાઘવં ધનુષ્પાણિં લક્ષ્મણં ચ ક્ષિપ્રં દ્રક્ષ્યસિ||

||Sloka meanings||

લંકાદ્વારમુપાસ્થિતં -
reaching the entrance of Lanka
અરિઘ્નં કૃતાત્માનં -
accomplished one slayer of foes
તં રાઘવં ધનુષ્પાણિં લક્ષ્મણં ચ -
that Raghava with bow in his hands as well as Lakshmana
ક્ષિપ્રં દ્રક્ષ્યસિ -
will see soon

||Sloka summary||

"Very soon you would see the accomplished slayer of foes , the accomplished wielder of bow, Rama along with Lakshmana at the door of Lanka." ||39.48||

||Sloka 39.49||

નખદંષ્ટ્રાયુધાન્ વીરાન્ સિંહશાર્દૂલવિક્રમાન્|
વાનરાન્ વારણેંદ્રાભાન્ ક્ષિપ્રં દ્રક્ષ્યસિ સંગતાન્||39.49||

સ|| નખદંષ્ટ્રાયુધાન્ વીરાન્ સિંહશાર્દૂલવિક્રમાન્ વારણેંદ્રાભાન્ સંગતાન્ વાનરાન્ ક્ષિપ્રં દ્રક્ષ્યસિ||

||Sloka meanings||

નખદંષ્ટ્રાયુધાન્ વીરાન્ -
heroes whose teeth and nails are their weapons
સિંહશાર્દૂલવિક્રમાન્ -
resembling tigers and lions in valor
વારણેંદ્રાભાન્ -
resembling well fed elephants
સંગતાન્ વાનરાન્ -
Vanaras reach
ક્ષિપ્રં દ્રક્ષ્યસિ - see very soon

||Sloka summary||

"You will soon see heroes whose teeth and nails are their weapons, resembling tigers and lions in valor, also resembling well-bred elephants." ||39.49||

||Sloka 39.50||

શૈલાંબુદનિકાશાનાં લંકામલયસાનુષુ|
નર્દતાં કપિમુખ્યાનાં આર્યે યૂથાન્ અનેકશઃ||39.50||

સ|| આર્યે શૈલાંબુદનિકાસાનાં નર્દતાં કપિમુખ્યાનાં અનેકશઃ યૂધાનિ લંકામલયમાનુષુ (દ્રક્ષ્યસિ)||

Tilaka Tika says - શૈલાંબુદનિકાશાનાં શૈલામ્બુદ સદૃશાનાં

||Sloka meanings||

આર્યે શૈલાંબુદનિકાસાનાં -
who resemble clouds roaring.
ઓ પૂજનીયુરાલા પર્વતમુપૈનુન્ન મેઘમુલવલે નુન્ન
નર્દતાં કપિમુખ્યાનાં - roaring Vanara chiefs
અનેકશઃ યૂધાનિ - many warriors
લંકામલયમાનુષુ (દ્રક્ષ્યસિ) -
hovering over the mountain peaks around Lanka

||Sloka summary||

"Oh Noble lady you will see roaring Vanara chiefs who resemble clouds roaring and hovering over the mountain peaks around Lanka."||39.50||

||Sloka 39.51||

સ તુ મર્મણિ ઘોરેણ તાડિતો મન્મથેષુણા|
નશ્રમ લભતે રામઃ સિંહાર્દિત ઇવદ્વિપઃ ||39.51||

સ|| સઃ રામઃ ઘોરેન મન્મથેષુણા મર્મણિ તાડિતઃ સિંહાર્દિતઃ દ્વિપઃ ઇવ ન શર્મ લભતે||

||Sloka meanings||

સઃ રામઃ - that Rama
ઘોરેન મન્મથેષુણા મર્મણિ તાડિતઃ -
tormented by the dreadful arrows of God of love
સિંહાર્દિતઃ દ્વિપઃ ઇવ -
like an elephant stalked by a lion
ન શર્મ લભતે -
has no happiness.

||Sloka summary||

"Rama is tormented by the dreadful arrows of god of love pierced into vitals like an elephant hit by lion. He has no happiness in life." ||39.51||

||Sloka 39.52||

મારુદો દેવી શોકેન માભૂત્તે મનસોઽપ્રિયં|
શચીવ પત્યા શક્રેણ ભર્ત્રા નાથવતી હ્યસિ ||39.52||

સ|| દેવિ શોકેન મારુદઃ | તે મનસઃ અપ્રિયં માભૂત્ | પત્યા શક્રેણ શચી ઇવ નાથવતી અસિ હિ ||

||Sloka meanings||

દેવિ શોકેન મારુદઃ -
O Devi, do not weep in sorrow
તે મનસઃ અપ્રિયં માભૂત્ -
let your mind be not unpleasant.
પત્યા શક્રેણ શચી ઇવ નાથવતી અસિ હિ -
you have a great husband just as Sachi has her Lord in Indra.

||Sloka summary||

"Oh Devi ! Do not weep in sorrow. Let your mind be not unpleasant. You have a great husband just as Sachi has her Lord in Indra." ||39.52||

||Sloka 39.53||

રામાદ્વિશિષ્ઠઃ કોઽન્યોઽસ્તિ કશ્ચિત્ સૌમિત્રિણા સમઃ|
અગ્નિમારુતકલ્પૌ તૌ ભ્રાતરૌ તવ સંશ્રયૌ ||39.53||

સ|| રામાત્ વિશિષ્ઠઃ અન્યઃ કઃ અસ્તિ| સૌમિત્રિણા સમઃ કશ્ચિત્ | અગ્નિમારુતકલ્પૌ તૌ ભ્રાતરૌ તવ સંશ્રયૌ ||

||Sloka meanings||

રામાત્ વિશિષ્ઠઃ અન્યઃ કઃ અસ્તિ -
who is superior to Rama?
સૌમિત્રિણા સમઃ કશ્ચિત્ -
who is equal to Lakshmana?
અગ્નિમારુતકલ્પૌ તૌ ભ્રાતરૌ તવ સંશ્રયૌ -
both the brothers are like fire and wind and are your refuge

||Sloka summary||

"Who is superior to Rama. Who is equal to Lakshmana? Both the brothers are like fire and wind. They are your refuge". ||39.53||

||Sloka 39.54||

નાસ્મિં શ્ચિરં વત્સ્યસિ દેવિ દેશે
રક્ષોગણૈરધ્યુષિતેsતિ રૌદ્રે|
ન તે ચિરાદાગમનં પ્રિયસ્ય
ક્ષમસ્વ મત્સંગમકાલમાત્રમ્||39.54||

સ|| દેવિ રક્ષોગણૈઃ અધ્યુષિતે અતિરૌદ્રૌ અસ્મિન્ દેશે ચિરં ન વત્સ્યસિ |તે પ્રિયસ્ય આગમનં ન ચિરાત્ | મત્સંગમકાલમાત્રં ક્ષમસ્વ||

||Sloka meanings||

દેવિ અતિરૌદ્રૌ રક્ષોગણૈઃ અધ્યુષિતે -
this dreadful place which is a stronghold of Rakshasas
દેવિ અસ્મિન્ દેશે ચિરં ન વત્સ્યસિ -
noble lady you will not stay any longer
તે પ્રિયસ્ય આગમનં ન ચિરાત્ -
your beloved is coming very soon
મત્સંગમકાલમાત્રં ક્ષમસ્વ-
bear with it till I pass on your message

||Sloka summary||

"Noble lady you will not stay any longer in this dreadful place which is a stronghold of Rakshasas. Your beloved is coming very soon. For this period bear with me". ||39.54||

To boost Sita's confidence , Hanuma asks, 'Who is better than Rama? Who is an equal of Lakshmana?' Sita too knows that.

With these special words of assurance, asking her to bear till he goes and conveys the message to Rama, Hanuma tells Sita again, that Rama will come as soon as he tells him. By saying all this, Hanuma creates an aura of assurance, and he provides a moment of peace, for that sorrowing Sita.

That is also the mystic of Sundarakanda. Peace for a mind beset with many problems. That peace is also provided to readers of Sundarakanda too.

Hanuma recounts this moment later in the last Sloka of Sundarakanda,'જગામ શાંતિં મમમૈથિલાત્મજ', 'provided peace to Sita, sorrowing in separation'.

Thus, the Sarga 39 comes to an end with reassuring words of Hanuma.

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે આદિકાવ્યે વાલ્મીકીયે
ચતુર્વિંશત્ સહસ્રિકાયાં સંહિતાયામ્
શ્રીમત્સુંદરકાંડે એકોનચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ||

||om tat sat||